Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών (PCOS) – νέα ονομασία PMOS
Το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών (PCOS), που από το 2026 μετονομάζεται διεθνώς σε Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome (PMOS) — στα ελληνικά, Πολυενδοκρινικό, μεταβολικό, ωοθηκικό σύνδρομο — είναι μια συχνή, χρόνια ενδοκρινική και μεταβολική κατάσταση που αφορά περίπου 1 στις 8 γυναίκες. Μπορεί να επηρεάσει τον εμμηνορρυσιακό κύκλο, την ωορρηξία, τα επίπεδα των ανδρογόνων, τον μεταβολισμό, τη γονιμότητα και την ψυχική ευεξία. Παρά την παλαιότερη ονομασία, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχουν «κύστεις» στις ωοθήκες.
Τελευταία ενημέρωση: Ιούλιος 2026
Ποια είναι τα συμπτώματα του PCOS/PMOS;
Τα συμπτώματα μπορεί να μεταβάλλονται με την ηλικία και να περιλαμβάνουν:
- Ακανόνιστους, αραιούς ή απόντες εμμηνορρυσιακούς κύκλους λόγω διαταραχής της ωορρηξίας.
- Υπερτρίχωση στο πρόσωπο ή το σώμα.
- Ακμή ή λιπαρότητα του δέρματος.
- Αραίωση των μαλλιών γυναικείου τύπου.
- Δυσκολία στη σύλληψη όταν δεν πραγματοποιείται τακτικά ωορρηξία.
- Μεταβολικές διαταραχές, όπως αυξημένος κίνδυνος διαταραχής της γλυκόζης ή δυσλιπιδαιμίας.
- Επιβάρυνση της ψυχικής ευεξίας, της εικόνας σώματος ή της ποιότητας ζωής.
Ποιες είναι οι αιτίες του PCOS/PMOS;
Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή. Η εμφάνιση του συνδρόμου φαίνεται να προκύπτει από την αλληλεπίδραση γενετικών, ορμονικών, μεταβολικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.
- Γενετική προδιάθεση: το σύνδρομο εμφανίζεται συχνότερα σε ορισμένες οικογένειες.
- Διαταραχή της ορμονικής ρύθμισης: η αυξημένη παραγωγή ή δράση των ανδρογόνων επηρεάζει την ωορρηξία και ορισμένα από τα χαρακτηριστικά συμπτώματα.
- Αντίσταση στην ινσουλίνη: αποτελεί σημαντικό παθοφυσιολογικό χαρακτηριστικό σε πολλές, αλλά όχι σε όλες, τις γυναίκες με PCOS/PMOS.
- Περιβαλλοντικοί και τρόπου ζωής παράγοντες: μπορούν να επηρεάζουν την έκφραση και τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, αλλά το σωματικό βάρος δεν αποτελεί από μόνο του την αιτία του συνδρόμου.
- Χαμηλού βαθμού φλεγμονή: διερευνάται ως πιθανός συντελεστής, χωρίς να έχει αποσαφηνιστεί πλήρως ο ρόλος της.
Πώς πραγματοποιείται η διάγνωση του PCOS/PMOS;
Η διάγνωση είναι κλινική και εξατομικευμένη. Όταν υπάρχει δυσκολία στη σύλληψη, πραγματοποιείται παράλληλα ολοκληρωμένη διερεύνηση της γυναικείας υπογονιμότητας. Στις ενήλικες, αφού αποκλειστούν άλλες πιθανές αιτίες, απαιτούνται δύο από τα ακόλουθα τρία κριτήρια:
- Διαταραχή της ωορρηξίας ή ακανόνιστοι εμμηνορρυσιακοί κύκλοι.
- Κλινικός ή βιοχημικός υπερανδρογονισμός, όπως υπερτρίχωση ή αυξημένα ανδρογόνα στις κατάλληλες εργαστηριακές εξετάσεις.
- Πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών στο υπερηχογράφημα ή, μόνο σε ενήλικες, κατάλληλα αξιολογημένη αντιμυλλέριος ορμόνη (AMH) ως εναλλακτική του υπερηχογραφήματος.
Όταν συνυπάρχουν ακανόνιστοι κύκλοι και υπερανδρογονισμός, δεν απαιτείται υπερηχογράφημα ή AMH για τη διάγνωση. Η AMH δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως αυτόνομο διαγνωστικό τεστ ούτε να ζητείται μαζί με υπερηχογράφημα χωρίς συγκεκριμένη ένδειξη. Στις έφηβες ισχύουν ειδικότερα κριτήρια και δεν συστήνεται υπερηχογράφημα ή AMH για διάγνωση λόγω περιορισμένης ειδικότητας.
Τι περιλαμβάνει ο έλεγχος;
- Λεπτομερές ιστορικό κύκλου, συμπτωμάτων, φαρμάκων και οικογενειακού ιστορικού.
- Κλινική αξιολόγηση για σημεία υπερανδρογονισμού και άλλες πιθανές αιτίες των συμπτωμάτων.
- Στοχευμένες ορμονικές εξετάσεις, όπως ολική και ελεύθερη τεστοστερόνη, και εξετάσεις για τον αποκλεισμό παθήσεων του θυρεοειδούς, υπερπρολακτιναιμίας ή άλλων διαταραχών, ανάλογα με το ιστορικό.
- Αξιολόγηση της γλυκαιμικής κατάστασης — κατά προτίμηση με δοκιμασία ανοχής γλυκόζης (OGTT) όταν ενδείκνυται — καθώς και λιπιδαιμικό προφίλ και αρτηριακή πίεση.
Η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι σημαντικό χαρακτηριστικό του συνδρόμου, όμως οι διαθέσιμες μετρήσεις ινσουλίνης έχουν περιορισμένη κλινική χρησιμότητα και δεν συνιστώνται ως εξέταση ρουτίνας.
Πώς αντιμετωπίζεται το PCOS/PMOS;
Δεν υπάρχει μία θεραπεία κατάλληλη για όλες. Η αντιμετώπιση επιλέγεται με κοινή λήψη αποφάσεων, ανάλογα με τα συμπτώματα, τα μεταβολικά χαρακτηριστικά, την επιθυμία για εγκυμοσύνη και τις προτεραιότητες κάθε γυναίκας.
- Υγιεινός τρόπος ζωής
Η ισορροπημένη διατροφή, η τακτική σωματική δραστηριότητα, ο επαρκής ύπνος και η υποστήριξη της ψυχικής υγείας αποτελούν βασικό μέρος της φροντίδας. Δεν έχει αποδειχθεί ότι μία συγκεκριμένη σύνθεση διατροφής υπερέχει για όλες τις γυναίκες. Προτιμάται ένα υγιεινό, βιώσιμο και εξατομικευμένο διατροφικό πρότυπο. Οι υγιεινές συνήθειες προσφέρουν οφέλη ακόμη και χωρίς απώλεια βάρους. - Ρύθμιση του κύκλου και αντιμετώπιση του υπερανδρογονισμού
Τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά δισκία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ακανόνιστους κύκλους, ακμή ή υπερτρίχωση, όταν δεν επιδιώκεται εγκυμοσύνη και δεν υπάρχουν αντενδείξεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται προγεσταγόνα για προστασία του ενδομητρίου ή άλλες θεραπείες για την υπερτρίχωση, πάντοτε με ιατρική καθοδήγηση. - Μεταβολική αντιμετώπιση
Η μετφορμίνη μπορεί να εξεταστεί κυρίως για μεταβολικές ενδείξεις και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, για ρύθμιση του κύκλου. Δεν αποτελεί καθολική θεραπεία για όλες τις γυναίκες με PCOS/PMOS. - Αντιμετώπιση της υπογονιμότητας
Όταν υπάρχει ανωορρηκτική υπογονιμότητα χωρίς άλλον παράγοντα, η λετροζόλη αποτελεί την πρώτη φαρμακευτική επιλογή για πρόκληση ωορρηξίας. Η κλομιφαίνη ή η μετφορμίνη μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε επιλεγμένες περιπτώσεις. Οι γοναδοτροπίνες αποτελούν συνήθως θεραπεία δεύτερης γραμμής με στενή υπερηχογραφική παρακολούθηση. Η εξωσωματική γονιμοποίηση εξετάζεται συνήθως όταν έχουν αποτύχει θεραπείες πρώτης και δεύτερης γραμμής ή όταν υπάρχει ανεξάρτητη ένδειξη. Η σπερματέγχυση δεν είναι απαραίτητο βήμα για κάθε γυναίκα· η επιλογή εξαρτάται από τη σαλπιγγική βατότητα, το σπερμοδιάγραμμα και τους υπόλοιπους παράγοντες του ζευγαριού.
Τα φάρμακα για πρόκληση ωορρηξίας απαιτούν ιατρική συνταγογράφηση και παρακολούθηση. Η σειρά και ο συνδυασμός των θεραπειών εξατομικεύονται.
Μακροχρόνια υγεία και παρακολούθηση
Το PCOS/PMOS είναι μια κατάσταση που μπορεί να επηρεάζει την υγεία και πέρα από τα αναπαραγωγικά χρόνια. Ένα πρακτικό πλάνο παρακολούθησης μπορεί να περιλαμβάνει:
- Γλυκαιμικό έλεγχο κατά τη διάγνωση και επανάληψη κάθε 1–3 χρόνια, ανάλογα με τον ατομικό κίνδυνο.
- Λιπιδαιμικό προφίλ κατά τη διάγνωση και επανέλεγχο ανάλογα με τα ευρήματα και τους υπόλοιπους καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου.
- Μέτρηση αρτηριακής πίεσης τουλάχιστον ετησίως και πριν από εγκυμοσύνη ή θεραπεία γονιμότητας.
- Διερεύνηση συμπτωμάτων υπνικής άπνοιας, όπως έντονο ροχαλητό μαζί με μη αναζωογονητικό ύπνο, υπνηλία ή κόπωση κατά τη διάρκεια της ημέρας.
- Προστασία του ενδομητρίου με ρύθμιση του κύκλου ή κατάλληλη προγεσταγονική αγωγή όταν υπάρχει παρατεταμένη αμηνόρροια. Ο κίνδυνος υπερπλασίας και καρκίνου του ενδομητρίου είναι αυξημένος, αλλά η συνολική πιθανότητα παραμένει χαμηλή και δεν συνιστάται προληπτικός έλεγχος ρουτίνας χωρίς ένδειξη.
- Προετοιμασία και παρακολούθηση της εγκυμοσύνης, καθώς υπάρχει αυξημένος κίνδυνος υπεργλυκαιμίας και υπερτασικών διαταραχών της κύησης.
Ψυχική υγεία και ποιότητα ζωής
Το PCOS/PMOS μπορεί να επηρεάζει σημαντικά την ψυχική υγεία, την εικόνα σώματος, τις διατροφικές συμπεριφορές, τη σεξουαλική ζωή και τη συνολική ποιότητα ζωής. Συνιστάται αξιολόγηση για συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης και, όταν χρειάζεται, παραπομπή για κατάλληλη ψυχολογική ή ψυχιατρική υποστήριξη. Η συζήτηση πρέπει να γίνεται με σεβασμό στις προσωπικές προτεραιότητες και χωρίς στιγματισμό γύρω από το βάρος.
Συμπεράσματα
Το PCOS/PMOS είναι μια συχνή και σύνθετη κατάσταση, αλλά μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με σωστή διάγνωση, εξατομικευμένη θεραπεία και μακροχρόνια παρακολούθηση. Πολλές γυναίκες μπορούν να επιτύχουν εγκυμοσύνη είτε φυσικά είτε με κατάλληλη υποστήριξη, ενώ η έγκαιρη φροντίδα βοηθά στη βελτίωση των συμπτωμάτων και της συνολικής υγείας.
Αν αντιμετωπίζετε συμπτώματα που μπορεί να σχετίζονται με PCOS/PMOS ή δυσκολία στη σύλληψη, ο Δρ Χρήστος Βενέτης μπορεί να οργανώσει εξατομικευμένη διερεύνηση και να συζητήσει μαζί σας τις κατάλληλες επιλογές αντιμετώπισης.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι απαραίτητες οι «κύστεις» για τη διάγνωση;
Όχι. Η πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών αποτελεί μόνο ένα από τα διαγνωστικά κριτήρια. Πολλές γυναίκες με PCOS/PMOS δεν έχουν αυτή την εικόνα, ενώ η παρουσία της από μόνη της δεν αρκεί για διάγνωση.
Μπορώ να μείνω έγκυος αν έχω PCOS/PMOS;
Ναι. Πολλές γυναίκες συλλαμβάνουν φυσικά, ενώ όταν υπάρχει διαταραχή της ωορρηξίας υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπευτικές επιλογές. Χρειάζεται παράλληλα αξιολόγηση και των υπόλοιπων πιθανών παραγόντων υπογονιμότητας.
Θεραπεύεται οριστικά;
Δεν υπάρχει μία οριστική θεραπεία που να εξαλείφει το σύνδρομο, αλλά τα συμπτώματα, η γονιμότητα και οι μακροχρόνιοι κίνδυνοι μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με εξατομικευμένη φροντίδα.
Είναι απαραίτητη η απώλεια βάρους;
Όχι για όλες τις γυναίκες. Οι υγιεινές συνήθειες έχουν οφέλη ανεξάρτητα από την απώλεια βάρους. Όταν η διαχείριση του βάρους αποτελεί προσωπικό και ιατρικό στόχο, το πλάνο πρέπει να είναι βιώσιμο, εξατομικευμένο και χωρίς στιγματισμό.